To była jedna z tych sytuacji, które zostały ze mną na długo.
Kiedyś do ośrodka została przyjęta pani Krysia. Pewnego dnia była bardzo zdenerwowana i powtarzała, że musi natychmiast wracać do domu, ponieważ zostawiła tam swoją pięcioletnią córeczkę. Z każdą minutą jej niepokój narastał. Dla pani Krysi córka naprawdę była małym dzieckiem, które zostało samo w domu i bardzo jej potrzebowało.
Personel próbował ją uspokoić. Tłumaczono, że córka jest już dorosła, a w pewnym momencie pokazano nawet jej zdjęcie w telefonie i powiedziano: „Zobacz, to jest twoja córka”.
Niestety przyniosło to odwrotny skutek. Pani Krysia zdenerwowała się jeszcze bardziej. Powtarzała, że kobieta na zdjęciu nie jest jej córką, tylko jakąś koleżanką, i że wszyscy próbują zrobić z niej wariatkę. Była coraz bardziej pobudzona, a potrzeba powrotu do domu tylko się nasilała.
Dlaczego tłumaczenie nie pomogło?
Nie opisuję tej sytuacji po to, żeby kogokolwiek oceniać. Myślę, że wielu z nas zareagowałoby podobnie. Kiedy słyszymy coś, co nie jest zgodne z rzeczywistością, naturalnym odruchem jest wyjaśnienie sytuacji i próba przekonania drugiej osoby do faktów.
W kontakcie z osobami żyjącymi z zaburzeniami neuropoznawczymi takie tłumaczenia nie zawsze jednak przynoszą ukojenie. Zdarza się, że nasilają lęk i poczucie niezrozumienia.
Spróbujmy spojrzeć na tę sytuację z perspektywy pani Krysi. Była przekonana, że jej kilkuletnia córka została sama w domu. Każdy rodzic potrafi wyobrazić sobie niepokój, jaki wywołałaby taka myśl. Trudno poczuć spokój tylko dlatego, że ktoś mówi: „To nieprawda”.
To doświadczenie po raz kolejny utwierdziło mnie w przekonaniu, że w podobnych sytuacjach znacznie ważniejsze od prostowania faktów jest zauważenie emocji drugiego człowieka.
Jak można odpowiedzieć na taki lęk?
Warto najpierw zatrzymać się przy tym, co przeżywa senior, i nazwać jego emocje. Można powiedzieć na przykład: „Widzę, że bardzo się pani martwi o córeczkę” albo „Rozumiem, że bardzo się pani o nią boi”.
W ten sposób pokazujemy, że dostrzegamy niepokój drugiej osoby, zamiast od razu przekonywać ją do naszej wersji rzeczywistości.
Przy tak silnym lęku samo uznanie emocji może jednak nie wystarczyć. Ważne jest również poszukiwanie sposobu, by przywrócić seniorowi poczucie bezpieczeństwa. Jeśli wiemy, że córka jest bezpieczna, możemy spokojnie zapewnić panią Krysię: „Pani córka jest bezpieczna” lub „Z pani córką wszystko jest dobrze”.
W komunikacji walidacyjnej nie chodzi o udowodnienie, jak wygląda rzeczywistość. Chodzi o to, by człowiek nie został sam z tym, co w danej chwili przeżywa.
W tej historii najważniejszy nie był fakt, że pani Krysia mówiła o pięcioletniej córce. Najważniejszy był jej lęk o bezpieczeństwo dziecka. To właśnie na ten lęk warto było odpowiedzieć. Kiedy napięcie zaczyna opadać, łatwiej szukać dalszych sposobów na zapewnienie seniorowi spokoju.
Podobne sytuacje zdarzają się każdego dnia, zarówno w domach rodzinnych, jak i w placówkach opieki. Mam nadzieję, że ta historia zachęci Cię do zatrzymania się na chwilę, zanim odruchowo zaczniesz przekonywać seniora do faktów. Czasem pierwszym krokiem do porozumienia jest nie wyjaśnienie sytuacji, lecz dostrzeżenie emocji, które się za nią kryją.
