Pojęcie walidacji od dawna funkcjonuje w psychoterapii, jednak dzięki gerontolożce Naomi Feil stało się jednym z kluczowych narzędzi, którym terapeuta zajęciowy lub opiekun może posłużyć się w codziennym kontakcie z seniorami żyjącymi z zaburzeniami poznawczymi, zwłaszcza w ich zaawansowanym stadium.
„Walidować” oznacza akceptować subiektywne postrzeganie rzeczywistości przez seniora, na które wpływ mogą mieć zarówno objawy choroby, jak i nieprzepracowane wspomnienia z przeszłości. To podejście wymaga od terapeuty lub bliskiego dużej empatii oraz cierpliwości w próbach zrozumienia świata seniora, nawet jeśli ten jest zniekształcony i pełen urojeń.
Walidacja obejmuje także uznanie uczuć i przeżyć seniora za istotne i rzeczywiste dla niego oraz reagowanie na nie w sposób odpowiedni, również na poziomie emocjonalnym.
Najważniejsze wnioski według Naomi Feil:
- W późnym stadium choroby, przy zaawansowanej dezorientacji seniora, działania mające przybliżyć mu rzeczywistość nie mają sensu.
- Ucieczka w przeszłość i powrót do „starych” wspomnień jest reakcją seniora na teraźniejszość, z którą sobie nie radzi.
- Brak walidacji może skutkować pojawieniem się u seniora zachowań reaktywnych (problemowych), a ostatecznie może doprowadzić do wycofania się i wegetacji.
Poniżej przykład walidacji gerontologicznej w dialogu między seniorem a terapeutą zajęciowym lub opiekunem:
Senior: Personel kradnie mi ubranie z szafy.
Terapeuta: Czy wszystko zabierają?
Senior: Sami złodzieje. Trochę ubrań zostawiają, ale resztę kradną.
Terapeuta: Czuje pani, że chcą panią zdenerwować?
Senior: Tak.
Terapeuta: Co dzień tak panią denerwują?
Senior: Co dzień i w nocy też. W nocy jest najgorzej. Nie mogę spać, bo skrobią w drzwi, żebym się budziła.
Terapeuta: Zawsze pani tak źle spała w nocy?
Senior: Jak mieszkałam u córki, to mogłam spać. Ona zawsze czytała mi przed snem.
Terapeuta: A może teraz ja bym pani coś przeczytała?
Senior: Tak, byłoby dobrze.
Na co warto zwrócić uwagę?
W powyższym dialogu terapeuta nie próbował zaprzeczać błędnym przekonaniom seniora. Jednocześnie nie bagatelizował jego negatywnych emocji i nie zdecydował się na bezrefleksyjne pocieszanie, takie jak: „Będzie dobrze” czy „Proszę się nie martwić”.
Zamiast tego emocje seniora zostały dostrzeżone i zaakceptowane, a dzięki propozycji czytania jego myśli zostały w naturalny sposób skierowane na inne tory.
Na zakończenie
Komunikacja walidacyjna pozwala budować poczucie bezpieczeństwa i zrozumienia, które są niezwykle ważne w codziennym kontakcie z seniorem żyjącym z zaburzeniami poznawczymi.
Źródło: „Terapia zajęciowa w geriatrii”, Edyta Janus, Aneta Bac, Aleksandra Kulis, Agnieszka Smrokowska-Reichmann
